Giải mã xác ướp cổ nhất châu Phi, hé lộ bí mật bất ngờ

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện một xác ướp trẻ em ở Libya tồn tại trước xác ướp Ai Cập hơn 1.000 năm. Xác ướp cổ nhất châu Phi này hé lộ bí mật bất ngờ.

11/03/2024 13:15

Ai Cập cổ đại nổi tiếng với những xác ướp hàng ngàn tuổi được bảo quản tốt đến mức trông giống như mới qua đời cách đây không lâu. Thậm chí, một số xác ướp còn nguyên tóc, lông mi, móng tay... Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đã phát hiện một xác ướp cổ nhất châu Phi (tính đến thời điểm hiện nay) không phải ở Ai Cập mà là ở Libya.

Cụ thể, vào mùa Đông năm 1958, nhà khảo cổ Fabrizio Mori thám hiểm một nơi trú ẩn trong hang động tự nhiên Uan Muhuggiag, nơi những người chăn nuôi gia súc từng sinh sống và vô tình tìm thấy một xác ướp trẻ em tồn tại trước xác ướp Ai Cập hơn 1.000 năm.

Ông Mori đã phát hiện những vết tích của nơi trú ẩn trong Uan Muhuggiagy dưới dạng nghệ thuật trên đá mô tả con người, động vật, gia súc và nhiều hình vẽ từ các thời kỳ khác nhau. Khi bắt đầu đào dưới nền cát mềm của hang động, ông bất ngờ phát hiện một chiếc bọc kỳ lạ được chôn gần bề mặt.

Qua kiểm tra, ông Mori xác định chiếc bọc làm từ da dê hoặc da linh dương. Bên trong chiếc bọc là một xác ướp của đứa trẻ quấn trong một lớp lá. Sau khi qua đời, đứa trẻ được ướp xác và có những vết mổ ở bụng và ngực để thợ ướp xác lấy các cơ quan nội tạng ra. Quá trình này được gọi là moi tạng (evisceration) và thay thế những vị trí ấy là các loại thảo mộc được cho là nhằm giúp bảo quản thi thể vẹn nguyên theo thời gian.

Xác ướp đứa trẻ mang tên Tashwinat nằm trong tư thế bào thai và trên cổ đeo một chiếc vòng bằng vỏ trứng đà điểu. Kết quả phân tích, kiểm tra của các chuyên gia cho thấy, đứa trẻ có nước da tối màu và qua đời khi khoảng 3 tuổi. Thông qua phương pháp định tuổi bằng đồng vị carbon, giới nghiên cứu xác định đứa trẻ này sống cách đây khoảng 5.400 - 5.600 năm.

Vào thời điểm đứa trẻ còn sống, sa mạc Sahara khá xanh tốt thay vì khô cằn, khắc nghiệt như ngày nay. Vào 5.400 - 5.600 năm trước (đôi khi còn được gọi là 'Thời kỳ ẩm ướt châu Phi'), sa mạc Sahara được bao phủ bởi cây cối và nhiều hồ nước.

Những điều kiện này giúp người dân sống xung quanh Uan Muhuggiagy có thể trồng trọt, chăn nuôi gia súc. Một bằng chứng nữa cho thấy khu vực quanh Uan Muhuggiag ẩm ướt hơn nhiều so với ngày nay là những hình vẽ bên trong hang động khắc họa voi, hươu cao cổ, cá sấu.

Thêm nữa, các nhà nghiên cứu cũng đã phát hiện xương cá và dụng cụ đánh cá cổ xưa được tìm thấy ở các địa điểm khác ở sa mạc Sahara trong thời gian qua.

Việc phát hiện xác ướp Tashwinat 3 tuổi ở Libya làm giới khoa học 'bối rối' bởi chưa rõ tập tục ướp xác ở Uan Muhuggiag có ảnh hưởng đến tập tục ướp xác của người Ai Cập cổ đại hay không.

Dù vậy, phát hiện này cho thấy không chỉ người Ai Cập, một số nền văn minh cổ xưa khác đã thực hiện việc ướp xác nhằm bảo quản thi hài người chết sớm hơn so với dự đoán trước đây.